Vườn quốc gia Hoàng Liên thuộc tỉnh Lào Cai và xã Thân Thuộc, Mường Khoa huyện Than Uyên, Lai Châu. Đây là một trong những vườn quốc gia (VQG) phù hợp để nghiên cứu khoa học và là địa điểm du lịch sinh thái hấp dẫn.

Giới thiệu về vườn quốc gia Hoàng Liên

VQG Hoàng Liên được coi là một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng của nước ta. Sau đây là một số thông tin về vườn quốc gia này.

Được thành lập khi nào?

Năm 1996, là khu bảo tồn thiên nhiên có tên gọi Khu Bảo tồn Thiên nhiên Hoàng Liên – Sa Pa. Ngày 12/07/2002 thành lập Vườn quốc gia Hoàng Liên theo quyết định số 90/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Vườn quốc gia Hoàng Liên là một Trung tâm đa dạng các loài thực vật của Hiệp hội Bảo vệ Thiên nhiên Thế giới (IUCN) trong Chương trình bảo tồn các loài thực vật. Quỹ môi trường toàn cầu xếp VQG Hoàng Liên vào loại A, cao cấp nhất về giá trị đa dạng sinh học của nước ta.

Năm 2006, được công nhận là Vườn di sản ASEAN.

vườn quốc gia Hoàng Liên

Nằm ở đâu?

Có vị trí địa lý nằm ở độ cao từ 1000 – 3000m so với mặt nước biển. Phía Tây Bắc vườn quốc gia Hoàng Liên là dãy núi Hoàng Liên.

Đặc điểm, diện tích

Tổng diện tích phần lõi của vườn quốc gia Hoàng Liên là 29.845ha. Trong đó:

  • 11.875ha thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.
  • 17.900ha thuộc phân khu hồi sinh thái.
  • 70ha thuộc phân khu dịch vụ hành chính.

Vùng lõi VQG Hoàng Liên nằm trọn ở xã Tả Van, Lao Chải, Bản Hồ, San Sả Hồ của huyện Sa Pa, Lào Cai. Một phần thuộc xã Thân Thuộc, Mường Khoa huyện Than Uyên, Lai Châu.

Tổng diện tích của vùng đệm là 38.724 ha. Vùng đệm bao gồm thị trấn Sa Pa, một vài xã huyện Văn Bàn, huyện Sa Pa, Lào Cai và hai xã huyện Phong Thổ, Lai Châu.

Trong VQG Hoàng Liên có 6 dân tộc sinh sống, chủ yếu là người H’Mông và người Dao.

Hệ động, thực vật 

Hệ sinh thái của VQG là sinh thái rừng á nhiệt đới núi cao; có hệ động thực vật vô cùng đa dạng và phong phú. Có nhiều loài quý hiếm và đặc hữu.

Thực vật

Có đến 2.024 loài thuộc 200 họ. Trong số đó, 66 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam; 11 loài có nguy cơ bị tuyệt chủng và 32 loài quý hiếm cần bảo tồn. Chẳng hạn như bách xanh, thông đỏ, dẻ tùng, thiết sam…

Vườn quốc gia Hoàng Liên có trên 700 loài được sử dụng làm thuốc. Cụ thể như đương quy, đỗ quyên, thảo quả, thiên niên kiện, thục địa…

Ngoài ra còn có trên 2.500 loài lấy được mẫu tiêu bản nhưng hiện vẫn chưa xác định được tên họ.

Loài nấm cổ linh chi cũng được tìm thấy ở VQG Hoàng Liên, có tai nấm nặng trên 6kg.

Nhiều loài quý hiếm dọc theo tuyến Hoàng Liên cũng được phát hiện. Chẳng hạn như:

  • Rừng pơ mu có đường kính cây trên 1m, mọc liên tiếp diện tích khoảng trên 100 ha ở độ cao 2000m thuộc xã Séo Mý Tỷ đến Dền Thàng.
  • Rừng đỗ quyên khoảng 20 loài trên tổng số 27 loài ở Việt Nam; phân bố ở độ cao gần 3000m hướng Phan Xi Păng đi San Sả Hồ. Nhiều nhất và đẹp là quyên huyền diệu, quyên ly và quyên silie.

vườn quốc gia Hoàng Liên

Thực vật đặc hữu

Có đến 25% loài thực vật đặc hữu tại Việt Nam có ở vườn quốc gia Hoàng Liên. Nhờ vậy mà VGQ Hoàng Liên trở thành kho tàng gen cây rừng quý hiếm bậc nhất trong những vườn quốc gia ở nước ta.

Thực vật quý hiếm cần bảo tồn, nhân giống

3 loài cây đặc biệt quý hiếm cần được bảo tồn, nhân giống ở VQG là bách xanh, thông đỏ và vân sam Hoàng Liên (sam lạnh). Đây là những loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

  • Bách xanh thuộc núi đá vôi xã Bản Hồ, huyện Sa Pa. Loài này mọc rải rác trên diện tích khoảng 30ha. Tuy nhiên, chỉ còn chưa đến 10 cây có đường kính thân từ 20 – 30cm, cao trên 20m.
  • Thông đỏ còn 3 cá thể sống ở độ cao trên 2000m ở xã Sa Pả huyện Sa Pa.
  • Vân sam Hoàng Liên tìm thấy ở độ cao 2700m trong vùng lõi vườn quốc gia Hoàng Liên. Cây có chiều cao từ 18 – 20m, đường kính gốc khoảng 50 – 80 cm; mọc ở phạm vi khoảng 400 – 500 ha.

Động vật

  • Có đến 66 loài thú, trong đó 16 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam. Có nhiều loài quen thuộc như mèo rừng, sóc bay, vượn đen… Vườn quốc gia Hoàng Liên cũng có nhiều loài động vật đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng. Ví dụ như cheo cheo, vượn đen tuyền, voọc bạc má, hồng hoàng.
  • Có 347 loài chim, có nhiều loài quý hiếm như trĩ mào đỏ, đại bàng đốm to, chim hét mỏ vàng.
  • Có 42 loài động vật lưỡng cư và 61 loài bò sát.
  • VQG Hoàng Liên bảo tồn gen của 1/2 loài ếch nhái ở Việt Nam. Đặc biệt là loài éch gai rất hiếm mới được phát hiện.

vườn quốc gia Hoàng Liên

Giá trị du lịch

Trong vườn quốc gia Hoàng Liên, thị trấn Sa Pa, Lào Cai đã trở thành điểm du lịch sinh thái hấp dẫn của nước ta. Du khách đến với Sa Pa có thể chinh phục các điểm du lịch khác thuộc VQG Hoàng Liên như chinh phục đỉnh Phan Xi Păng, khám phá nét văn hóa của những dân tộc thiểu số sống ở vùng đệm của vườn hoặc vượt đèo Ô Quy Hồ.

Bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học ở vườn quốc gia Hoàng Liên

Thực trạng hiện nay rừng đang bị tàn phá, cán bộ của khu bảo tồn lại chỉ lo tìm khách du lịch để kiếm tiền mà không quan tâm đến việc rừng bị tàn phá khắp nơi. Chính vì thế, vườn quốc gia Hoàng Liên đang đứng trước nguy cơ bị tàn phá, biến thành bãi rác do nhiều khách du lịch tự mở lối đi, đốt lửa, dựng trại, xả rác.

Theo báo cáo của UBND huyện Sa Pa, diện tích rừng nguyên sinh của VQG Hoàng Liên chỉ còn khoảng 30%. Trong khi đó tốc độ suy thoái rừng nhanh chóng mặt, nguyên nhân phần lớn là do sự can thiệp sâu và không có kế hoạch của chính con người.

Biện pháp bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học

Bắt đầu từ năm 2003, Ban quản lý của VQG Hoàng Liên ký kết với các hộ dân sinh sống trong vùng tham gia bảo vệ, phát triển vườn.

Đến giữa năm 2004, đã có trên 300 hộ dân thuộc 6 xã vùng đệm, trưởng bản, trưởng thôn và trưởng dòng họ đã ký cam kết về việc:

  • Tham gia bảo vệ rừng và động thực vật.
  • Phát triển du lịch sinh thái nhưng không được xâm phạm đến rừng.
  • Không sử dụng hóa chất tác động xấu đến môi trường sinh thái.
  • Không vứt rác thải bừa bãi ảnh hưởng đến sinh thái của Vườn quốc gia Hoàng Liên.

Đồng thời, ban quản lý của vườn cũng đã có những kế hoạch hỗ trợ di dời những hộ dân ở vùng lõi để tu bổ, bảo vệ phát triển rừng.

Mặc dù vậy nhưng đến nay diện tích vườn quốc gia Hoàng Liên được dân ký cam kết vẫn còn rất ít, mới chỉ chiếm 1/6 diện tích vườn.