Hen phế quản là gì? Có chữa khỏi được không? Phác đồ điều trị của Bộ y tế

Hen phế quản là bệnh hô hấp mãn tính, gây khó thở, thở khò khè, ho nhiều về đêm… ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, cuộc sống người bệnh. Nếu không có phác đồ điều trị hen phế quản đúng có thể khiến các cơn hen tái phát gây nguy hiểm tính mạng người bệnh. Vậy hen phế quản là gì? Nguyên nhân và triệu chứng hen phế quản là gì? Thuốc hen phế quản được dùng trong điều trị là những loại thuốc nào?

Hen phế quản là gì?

Hen phế quản có tên tiếng anh là Asthma, tên gọi khác hen suyễn. Đây là một bệnh hô hấp mạn tính do các tế bào và thành phần tế bào tham gia. Mỗi khi cơn hen xuất hiện, niêm mạc của ống phế quản bị viêm nhiễm, sưng và rất dễ bị kích ứng. Sự co thắt phế quản và viêm nhiễm niêm mạc ống phế quản là đường thở bị thu hẹp, giảm lưu lượng khí lưu thông đến phổi gây khó thở, thở khò khè.

hen phế quản

Triệu chứng hen phế quản

Các triệu chứng hen phế quản xuất hiện vào ban đêm khi ngủ và sáng sớm. Một số dấu hiệu bệnh dễ bị nhầm lẫn với lao phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, giãn phế quản. Tuy nhiên, những triệu chứng hen phế quản đặc trưng có thể phân biệt gồm có:

Khó thở

Đây là triệu chứng điển hình mỗi khi cơn hen xuất hiện. Đường dẫn khí vào phổi bị thu hẹp gây khó thở ở người bệnh.

Thở khò khè

Người bệnh phát ra âm thanh khi thở có thể là tiếng rít, khò khè hoặc âm thanh không bình thường mỗi khi thở. Đây là dấu hiệu đặc trưng dễ nhận biết của bệnh hen phế quản. Khi bị bệnh, ống phế quản bị sưng, phù nề nên khi không khí lưu thông qua sẽ bị cản trở gây khò khè. Nghe rõ hơn khi thời tiết lạnh hoặc người bệnh bị nhiễm lạnh.

Thở rất nhanh, gấp

Người bệnh thở nhanh và gấp, triệu chứng hen phế quản này tăng nặng khi vận động nhiều như chạy bộ, lên xuống cầu thang….

Ho, ho nhiều vào ban đêm

Ho biểu hiện của nhiều bệnh hô hấp, tuy nhiên ho nhiều vào ban đêm là biểu hiện hen phế quản thường gặp, nguyên nhân là do đường thở bị tắc nghẽn.

Đau tức ngực

Người bệnh luôn cảm thấy như bị siết chặt ở ngực và cảm giác có vật nặng đè lên ở ngực.

Nhợt nhạt, đổ mồ hôi

Mỗi khi cơn hen xuất hiện, cơ thể không được cung cấp đủ oxy dẫn đến tình trạng mặt bị nhợt nhạt, đổ mồ hôi và cảm thấy mệt mỏi, khó chịu.

Các dấu hiệu, triệu chứng hen phế quản ở mỗi người sẽ khác nhau, có thể có hoặc không xuất hiện đầy đủ các biểu hiện trên. Cơn hen có thể liên tục hoặc gián đoạn. Một vài trường hợp người bệnh chỉ lên cơn hen khi thời tiết thay đổi hoặc khi vận động mạnh.

triệu chứng hen phế quản

Nguyên nhân hen phế quản

Các cơn hen phế quản khởi phát do nhiều nguyên nhân gây ra và được chia thành hai nhóm tác nhân dị ứng và không dị ứng.

Tác nhân dị ứng

Đây là nhóm nguyên nhân hen phế quản phổ biến, hay gặp nhất, gồm có:

  • Các dị nguyên đường hô hấp như phấn hoa, bụi bẩn, nấm mốc, lông chó mèo, bọ, khói thuốc lá, hoặc có thể là khói xăng dầu, bụi kim loại…
  • Một số thực phẩm gây dị ứng như tôm cua, cá, trứng sữa, đậu phộng, thịt gà…
  • Mắc một số bệnh hô hấp trên như viêm họng, viêm mũi, viêm amidan, viêm xoang… có thể khiến các cơn hen ghé thăm ở người có cơ địa dị ứng.
  • Thuốc đang sử dụng chữa trị bệnh khác như penicillin, aspirin… có thể làm các cơn hen khởi phát.

Tác nhân không dị ứng

  • Yếu tố di truyền: Gia đình có bố hoặc mẹ, hoặc cả hai bị hen phế quản thì con cái sinh ra có nguy cơ cao bị bệnh.
  • Bị stress, lo âu, căng thẳng hoặc sang chấn tâm lý trong thời gian dài

Bệnh hen phế quản có chữa được không?

Là bệnh mãn tính nên hen phế quản không chữa khỏi được triệt để. Có nghĩa hen phế quản sẽ song hành cùng người bệnh cả cuộc đời. Việc điều trị hen phế quản chỉ giúp kiểm soát được triệu chứng bệnh. Nếu điều trị bệnh sớm và đúng phương pháp triệu chứng bệnh được kiểm soát hoàn toàn. Cơn hen sẽ xuất hiện ít hơn, thậm chí không xuất hiện, chức năng phổi có thể gần bình thường hoặc bình thường.

bệnh hen phế quản có chữa được không

Cách chữa bệnh hen phế quản

Để kiểm soát được hen phế quản, người bệnh có thể áp dụng một số cách chữa sau:

Chanh tươi

Nước chanh tươi giúp làm sạch phổi rất tốt, từ đó chức năng, hoạt động của phổi được cải thiện. Giảm tình trạng khó thở ở người bệnh hen phế quản.

Ngoài ra, người bị hen uống nước chanh hàng ngày còn giúp ngăn ngừa những dị nguyên dị ứng tiếp xúc với hệ hô hấp, từ đó kiểm soát được cơn hen hiệu quả.

Hạt tía tô

Hạt tía tô kết hợp cùng các vị thuốc như trần bì, bán hạ, ý dĩ, củ cải tạo thành bài thuốc trị hen phế quản hiệu quả và an toàn.

Vị thuốc: Hạt tía tô 10g, trần bì 10g, hạt bán hạ 10g, hạt ý dĩ 12g và hạt củ cải 8g.

Cho các vị thuốc vào ấm, thêm 800ml nước vào rồi đem đun nhỏ lửa, đến khi cạn còn 200ml nước là được. Chắt lấy nước thuốc. Chia nước thuốc thành 2 lần uống trong ngày sau mỗi bữa ăn. Uống khi nước thuốc còn ấm.

Lá hẹ

Rửa sạch 1 nắm lá hẹ, để ráo nước rồi giã nát, thêm một chút nước. Lọc lấy nước lá hẹ rồi uống. Nếu khó uống thì có thể sắc cùng với nước để uống cũng giúp loại bỏ triệu chứng khó thở, thở khò khè do bệnh hen phế quản gây ra.

Ngải cứu

Ngải cứu lấy phần thân và lá, rửa sạch rồi phơi khô. Sau khi khô bảo quản dùng dần. Mỗi lần dùng 1 nắm lá ngải cứu khô đốt lên rồi ngửi khói. Cách này giúp người bệnh giảm ho, long đờm, nhờ vậy mà người bệnh dễ thở hơn.

chữa hen phế quản bằng ngải cứu

Phác đồ điều trị hen phế quản Bộ y tế

Phác đồ điều trị hen phế quản của Bộ Y tế được thực hiện với mục tiêu:

  • Các triệu chứng hen phế quản không có hoặc có ít nhất
  • Hạn chế, kiểm soát để các cơn hen xuất hiện ít nhất
  • Không phải đi cấp cứu mỗi khi cơn hen xuất hiện hoặc rất hiếm phải đi cấp cứu
  • Giảm liều lượng thuốc cường beta 2
  • Thay đổi LLD < 20%
  • Không xuất hiện cơn hen kịch phát
  • LLD đạt được mức gần như bình thường
  • Không bị hạn chế khả năng hoạt động ngay cả khi vận động mạnh, gắng sức
  • Không có hoặc ít có tác dụng phụ của thuốc trị hen phế quản

Phác đồ điều trị hen phế quản của Bộ y tế gồm điều trị cắt cơn và dự phòng ngoài cơn hen.

Thuốc trị hen phế quản

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây hen, mức độ hen và tình trạng sức khỏe của người bệnh mà bác sĩ sẽ kê đơn. Tuy nhiên, những loại thuốc trị hen phế quản được sử dụng phổ biến gồm:

Thuốc hen phế quản dùng đợt bùng phát

Các loại thuốc quick relief được sử dụng để cắt cơn hen nhanh, mỗi khi cơn hen bùng phát:

  • Thuốc chủ vận b2 adrenergic tác dụng ngắn đường dùng toàn thân uống, tiêm truyền và dùng tại chỗ dưới dạng bình xịt định liều hoặc khí dung. Điển hình là các loại thuốc salbutamol (ventolin), terbutalin (bricanyl), pirbuterol và fenoterol. Nhóm thuốc này thường có các tác dụng phụ như: Nhịp tim tăng, run cơ, hàm lượng glucose có trong máu tăng và lượng K+ trong máu giảm.
  • Thuốc Metyl xanthine dùng đường uống hoặc tiêm truyền tĩnh mạch. Các thuốc thường dùng như theophylin, diaphyllin và theostat. Khi sử dụng thuốc trị hen phế quản nhóm này, người bệnh có thể gặp tác dụng phụ như nhịp tim nhanh, niêm mạc dạ dày bị kích ứng, buồn nôn, nôn và trụy tim mạch.
  • Thuốc kháng M-cholin (anticholinergic drug) dưới dạng bình xịt định liều hoặc dùng khí dung. Loại thuốc được sử dụng gồm: Tiotropium bromid và ipratropium bromide (atrovent). Nhóm thuốc này khi dùng có thể gây ra một số tác dụng phụ như khô miệng, đờm nhầy đặc quánh nên khó khạc nhổ ra ngoài, nhịp tim nhanh.
  • Thuốc Systemic corticosteroid: Loại thuốc được dùng phổ biến trong trị hen phế quản gồm prednisolon, methylprednisolon.

Thuốc hen phế quản dự phòng, điều trị kiểm soát

Nhóm thuốc long-term control này gồm những loại thuốc sau:

  • Thuốc corticosteroid dạng hít (inhaled corticosteroids:ICS): Các loại thuốc tiêu biểu như beclomethasone dipropionate, budesonide (pulmicort), fluticasone.
  • Thuốc kháng leukotriene thụ thể CysLT1 như ontelukast, zafirlukast và kháng thụ thể CysLT2 (thuốc ức chế 5-lipoxygenas) như zileuton.
  • Thuốc chủ vận b2 adrenergic kéo dài (Long acting b2adrenergic agonists-LABA): Những loại thuốc đặc trị hen phế quản gồm formoterol, salmeterol, arformoterol.
  • Một số loại kháng viêm khác như kháng IL4 (altrakincef), kháng IL5 (mepolizumab), kháng thể đơn dòng kháng TNFa, kháng thể kháng TCD4 như keliximab, ức chế phosphodiestease, kháng thể kháng IgE.
  • Nhóm thuốc cromones chứa sodium cromoglycate và nedocromil sodium được sử dụng trong trường hợp dự phòng hen, người bị hen mẫn cảm với thuốc aspirin hoặc dự phòng hen vận động.

thuốc hen phế quản dạng hít

Thuốc trị hen phế quản theo mức độ bệnh

Bệnh hen phế quản trải qua 4 bậc, mỗi bậc sẽ có loại thuốc sử dụng riêng.

Bậc 1: Cơn hen nhẹ, thỉnh thoảng mới xuất hiện hoặc xuất hiện từng lúc

Điều trị cắt cơn sử dụng các loại thuốc hen phế quản sau:

Thuốc giãn phế quản có tác dụng nhanh: Thuốc cường beta 2 ở dạng hít, liều lượng 1 lần/tuần. Cường độ của việc điều trị hen sẽ phụ thuộc vào mức độ của cơn hen. Thông thường thuốc cường beta 2 ở dạng hít được sử dụng khi hoạt động thể lực hoặc tiếp xúc với dị nguyên làm bùng phát cơn hen.

Điều trị dự phòng: Ở giai đoạn này không cần điều trị

Bậc 2: Cơn hen nhẹ nhưng kéo dài

Thuốc điều trị cắt cơn là thuốc giãn phế quản có tác dụng nhanh: Thuốc cường beta 2 ở dạng hít, liều dùng mỗi ngày không quá 3 – 4 lần.

Điều trị dự phòng cần sử dụng hàng ngày dùng corticoid hít 200 – 500 microgam/ml. Có thể kết hợp với thuốc thylin phóng thích chậm.

Bậc 3: Cơn hen trung bình và kéo dài

Thuốc dùng để điều trị cắt cơn là thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh: Thuốc cường beta 2 dạng hít, liều lượng mỗi ngày không được quá 3 – 4 lần.

Điều trị dự phòng hàng ngày, dùng thuốc corticoid hít 500 – 800 microgam/ml và viên hoặc siro corticoid tác dụng kéo dài. Có thể dùng thêm các loại thuốc sau trong trường hợp cần: Thuốc giãn phế quản có tác dụng kéo dài, siro thuốc cường beta 2 kéo dài và theophylline phóng thích chậm.

Bậc 4: Cơn hen nặng và kéo dài

Thuốc hen phế quản điều trị cắt cơn là thuốc giãn phế quản có tác dụng nhanh: Thuốc cường beta 2 ở dạng hít khi cần điều trị triệu chứng hen.

Thuốc điều trị dự phòng cần sử dụng hàng ngày. Các loại thuốc được dùng:

  • Corticoid hít 800 – 2000 microgam/ml
  • Thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài, có thể thay bằng theophylline phóng thích chậm, thuốc cường beta 2 ở dạng hít tác dụng kéo dài, siro thuốc cường beta 2 tác dụng kéo dài
  • Viên hoặc siro corticoid có tác dụng kéo dài

Chú ý:

  • Thuốc hen phế quản điều trị cắt cơn cần tăng 1 bậc trong trường hợp cơn hen không kiểm soát được.
  • Thuốc trị hen phế quản điều trị dự phòng cần giảm bậc sau 3 – 6 tháng dùng thuốc. Nếu cơn hen được kiểm soát ổn định trong 3 tháng thì sẽ giảm bậc dự phòng.

thuốc hen phế quản theophylin

Chữa hen phế quản cần lưu ý gì?

Trong quá trình điều trị hen phế quản, những đối tượng sau cần chú ý:

  • Phụ nữ đang mang thai bị hen phế quản cần phải được theo dõi, kiểm tra sát sao, ngăn ngừa cơn hen cấp xuất hiện gây nguy hiểm.
  • Thực hiện phẫu thuật cho người bị hen phế quản phải thực hiện đo chức năng trước khi thực hiện. Nếu FEV1 <80% thì cần phải có thời gian điều trị bổ sung.
  • Hen phế quản và sốc phản vệ có thể khiến người bệnh tử vong.

Phòng ngừa hen phế quản

Những biện pháp phòng ngừa giúp hạn chế và kiểm soát tốt cơn hen xuất hiện. Người bệnh nên thực hiện các biện pháp sau:

  • Luôn giữ ấm cơ thể mỗi khi thời tiết chuyển mùa từ nóng sang lạnh, đặc biệt là vùng cổ, ngực, lòng bàn chân. Giữ ấm bằng cách mặc áo ấm, đeo khăn, mũ, găng tay, tất chân.
  • Tránh tiếp xúc với những tác nhân gây hen phế quản bằng việc:
    • Không nuôi chó mèo, vật nuôi trong nhà và hạn chế tiếp xúc với chúng
    • Mỗi khi ra ngoài cần đeo khẩu trang để tránh bụi bẩn, không khí ô nhiễm, khói xe, khói thuốc lá
    • Vệ sinh nhà cửa, phòng ốc sạch sẽ thường xuyên, hàng tuần giặt chăn, gối, đệm
    • Không ăn những thực phẩm gây dị ứng
  • Thực hiện tầm soát hen và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD)
  • Luyện tập thể dục thể thao vừa sức, khoa học giúp tăng cường sức đề kháng, phòng ngừa cơn hen hiệu quả. Cần chú ý không nên tập quá sức và lâu ở ngoài trời lạnh
  • Có chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ chất dinh dưỡng

Những thông tin trên đây về bệnh hen phế quản gồm nguyên nhân, triệu chứng, thuốc hen phế quản, phác đồ điều trị và cách phòng ngừa… Bạn đọc hãy tham khảo để biết thêm kiến thức sức khỏe cần thiết về căn bệnh này, nhờ vậy mà phát hiện bệnh sớm và kiểm soát cơn hen hiệu quả.

Hidden Content

Sửa đổi lần cuối


Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *